© Teatr Witkacego 1985-2010

Witkacy

Kalendarium

24 lutego 1885
Urodził się w Warszawie w zaborze rosyjskim, jako jedyny syn Stanisława Witkiewicza, malarza i pisarza, oraz Marii Pietrzkiewicz, nauczycielki muzyki.
Czerwiec 1890
Rodzina Witkiewiczów przenosi się do Zakopanego z powodu gruźlicy ojca.
27 stycznia 1891
Chrzest Witkiewicza. Matką chrzestną jest Helena Modjeska (Modrzejewska). Witkiewicz kształci się jedynie w domu z powodu niechęci ojca do szkół, które uważa za mierne i konformistyczne. Od wczesnych lat rysuje, maluje i gra na pianinie.
1893
Pisze Karaluchy, które sam drukuje jako pierwszy tom Komedii.
1899
Przeżywa fascynację lokomotywami i zaczyna je fotografować.
Lipiec-sierpień 1900
Spędza wakacje na Litwie. Pierwszy pobyt poza domem, początek korespondencji pomiędzy ojcem i synem.
1901
Udział w pierwszej wystawie w Zakopanem (dwa pejzaże z Litwy).
1902
Pisze pierwsze filozoficzne eseje.
1903
Eksternistycznie zdaje egzaminy kończące gimnazjum.
1904
Zwiedza Wiedeń i Monachium, a następnie Włochy; pierwsze spotkanie z kompozytorem Karolem Szymanowskim i początek przyjaźni z Arturem Rubinsteinem, który w trakcie tournée odwiedza wówczas Zakopane. Ojciec Witkiewicza przenosi się do Lovrany z Marią Dembrowską.
1905
Wbrew życzeniu ojca wstępuje na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Wraz z Szymanowskim podróżuje po Italii.
1906
Przerywa studia na Akademii Sztuk Pięknych i wraca do Zakopanego. Powrót na Akademię. W październiku i listopadzie mieszka u państwa Malinowskich. Po rozstaniu z Malinowskim. przenosi się do własnego mieszkania.
1907
Ogląda obrazy Gauguina w Wiedniu. Między końcem stycznia a połową kwietnia odwiedza Paryż, gdzie odkrywa nabistów, fowistów, kubistów. Kontynuuje studia w Krakowie, przestaje malować pejzaże i zaczyna robić portrety i groteskowe rysunki węglem ("potwory").
1909
Kontynuuje studia w Krakowie. Angażuje się w trwającą dwa lata przygodę miłosną z aktorką Ireną Solską.
1910
Pisze 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta, powieść autobiograficzną opisującą przygodę miłosną z Solską oraz przyjaźń z Malinowskim.
1911
Jedzie do Pont-Aven w Bretanii, aby studiować malarstwo u Władysława ślewińskiego (dawnego ucznia i przyjaciela Gauguina). Dwa ostatnie tygodnie lipca spędza w Londynie z Malinowskim. Przebywa tam wówczas również Pani Malinowska. Definitywnie porzuca studia na Akademii.
1912
Mieszka wraz z matką w jej pensjonacie w Zakopanem. Poddaje się psychoanalizie u dra Karola Beauraina, analityka szkoły freudowskiej. Sporządza liczne rysunki węglem i portrety fotograficzne Malinowskiego. Po raz pierwszy używa w korespondencji nazwiska Witkacy.
1913
17 stycznia zaręcza się z Jadwigą Janczewską. W sierpniu wystawia kilkadziesiąt obrazów i trzydzieści trzy rysunki ("potwory") w galerii Towarzystwa Przyjaciół Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Ostatnie spotkanie z ojcem (w Lovranie).
1914
21 lutego Janczewska popełnia samobójstwo na skutek pomieszania emocjonalnego, w co najprawdopodobniej zamieszany jest, przebywający wówczas w Zakopanem, Karol Szymanowski. Malinowski zaprasza Witkiewicza, aby towarzyszył mu jako rysownik i fotograf w podróży na Kongres British Association for the Advancement of Science, który miał się odbyć w sierpniu w Adelaidzie (Australia). Malinowski przyjeżdża w maju do Zakopanego i wraca sam do Londynu, gdzie Witkiewicz przybywa w końcu tegoż miesiąca. 10 lub 11 czerwca wyruszają na pokładzie SS "Orsova" i 28 czerwca przybywają do Colombo. Po dwutygodniowym pobycie na Cejlonie, 11 lipca wyruszają na pokładzie SS "Orontes" z Colombo do Australii, 21 lipca przybywając do Fremantle. Spędzają dwa tygodnie zwiedzając Australię Zachodnią. Po otrzymaniu informacji o wybuchu I wojny światowej, płyną statkiem "Orvieto" do Adelaidy na rozpoczynającą się 8 sierpnia konferencję. 10 sierpnia Malinowski odwiedza wraz z grupą antropologów osiedle Aborygenów z plemienia Marrinyerri w Milang koło Jeziora Alexandrina, gdzie oglądają wykonane przez tubylców tańce, rzuty bumerangiem, budowanie chaty i wyplatanie koszyków; Witkiewicz zostaje w pokoju hotelowym i pisze do rodziców o swym przesądnym lęku przed godziną za dwadzieścia dziesiąta. 12 sierpnia członkowie BAAS jadą pociągiem do Melbourne, gdzie ma miejsce dalszy ciąg kongresu. Między 21 a 25 sierpnia Malinowski i Witkiewicz przebywają w Sydney, odbywając jedynie krótkie wycieczki do Canberra, Murrumbridgee i Yanco. 25 sierpnia Malinowski ma wykład na Uniwersytecie w Sydney na temat A Foundamental Problem of Religious Sociology. Nocnym pociągiem jadą do Brisbane, gdzie pozostają od 27 do 30 sierpnia, robiąc wycieczki do Nambour, Gympie i Ipswich. 1 września Malinowski i Witkiewicz odwiedzają Toowoomba; dochodzi tam między nimi do kłótni na temat Polski i wojny.
Jesień 1914
Powrót pociągiem do Sydney. W hotelu Metropole Witkiewicz oczekuje na statek do Europy. Jako obywatel rosyjski decyduje się zaciągnąć do armii carskiej walczącej przeciw Cesarstwu Austro-Węgierskiemu. 5 września opuszcza Sydney na pokładzie statku "Morea", który przed opuszczeniem Australii 10 września zatrzymuje się jeszcze w Melbourne i Adelalaidzie. Wraca do Europy na pokładzie statku "Morea" i w połowie października drogą przez Bałkany i Odessę dociera do St. Petersburga, gdzie mimo braku dokumentów 29 listopada zostaje przyjęty do szkoły oficerskiej.
5 września 1915
Stanisław Witkiewicz umiera w Lovranie i zostaje pochowany w Zakopanym z honorami godnymi bohatera narodowego.
1916
Kończy trwające pięć miesięcy szkolenie oficerskie i służy w elitarnym Regimencie Pawłowskim; w styczniu zostaje mianowany porucznikiem piechoty; 17 lipca zostaje poważnie ranny w bitwie pod Witoneżem. Odznaczony Orderem św. Anny, czwartej klasy i hospitalizowany między 28 lipca a 11 września, resztę wojny spędza jako rekonwalescent przebywając na częstych zwolnieniach lekarskich.
Luty 1917 - czerwiec 1918
Jest świadkiem rewolucji rosyjskiej, przede wszystkim w St. Petersburgu. 6-31 marca 1917 zostaje wybrany dowódcą batalionów pomocniczych. W czasie urlopu (luty-marzec 1917) odwiedza w Kijowie Karola Szymanowskiego. Jest zainteresowany wstąpieniem do formowanego wówczas w Rosji legionu polskiego, przewidując odzyskanie niepodległości przez Polskę. Z Tadeuszem Micińskim odwiedza Galerię Szczukina w Moskwie, gdzie trwałe wrażenie robi na nim piętnaście obrazów Picassa. 15 listopada zwalnia się z wojska. Wraz z Leonem Reynelem mieszkają na ulicy Oficerskiej w Piotrogradzie.
1918
W lipcu wraca do Polski; w Zakopanem przyłącza się do grupy malarzy, zwanych formistami; wystawia wraz z nimi, zaczyna też pisać sztuki teatralne, m.in. Macieja Korbowę i Belletrix, zadedykowaną Irenie Solskiej.
1919
Pisze Pragmatystów i publikuje Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia.
1920
Wstęp do teorii Czystej Formy w teatrze pojawia się w piśmie "Skamander". Dużo wystawia. Między styczniem a czerwcem pisze dziewięć sztuk i operetkę; Karolowi Szymanowskiemu dedykuje Nowe Wyzwolenie.
1921
Pisze sześć sztuk, włączając w to Gyubala Wahazara, Metafizykę dwugłowego cielęcia, Kurkę wodną i Bezimienne dzieło, dedykując tę ostatnią Malinowskiemu. Premiera Tumora Mózgowicza w Teatrze Słowackiego w Krakowie. Pisze i wykłada na temat Czystej Formy w teatrze. Premiera Pragmatystów w Elsinor w Warszawie (dwa przedstawienia).
1923
Pisze Wariata i zakonnicę, Janulkę i Szaloną lokomotywę. Żeni się z Jadwigą Unrug; publikuje Teatr, zbiór pism teoretycznych.
1924
Porzuca malarstwo jako sztukę czystą i oddaje się malowaniu portretów. Pisze Matkę.
1925
Sukces odnosi premiera Jana Karola Macieja Wścieklicy w Teatrze Fredry w Warszawie. Robi scenografię i reżyseruje dwa przedstawienia Nowe Wyzwolenie i Wariata i zakonnicę dla Towarzystwa Teatralnego w Zakopanem. Pisze Sonatę Belzebuba. Zaczyna pisać Pożegnanie jesieni, powieść anty-utopijną, która obejmuje relację z podróży do tropików. Po raz pierwszy spotyka Bruno Schulza.
1926
Sukces odnoszą wystawienia Wariata i zakonnicy i Nowego Wyzwolenia w Teatrze Małym w Warszawie. W Teatrze Formistycznym w Zakopanem reżyseruje Sonatę widm Strinberga.
1927
Publikuje Pożegnanie jesieni. Premiera sztuki Persy Zwierżontkowskaja w Łodzi (zaginiona). Zaczyna pisać Nienasycenie i Szewców.
1928
Publikuje Regulamin Malarskiej Firmy Portretowej S. I. Witkiewicz. Premiera Metafizyki dwugłowego cielęcia w Poznaniu. Doświadczenia z pejotlem i jego wpływem na twórczość.
1929
Spotyka siedemnaście lat od siebie młodszą Czesławę Korzeniowską, z którą łączy go bliski choć gwałtowny związek do końca życia. W listopadzie kończy Nienasycenie.
1930
Publikuje Nienasycenie. W Zakopanem odnawia znajomość z Bruno Schulzem.
1931
Publikuje wiele artykułów z zakresu filozofii, kultury i literatury. 3 grudnia umiera matka Witkiewicza.
1932
Publikuje Narkotyki i drugie wydanie Regulaminu Malarskiej Firmy Portretowej S. I. Witkiewicz.
1933
Publikuje Część I ("Przyjaciele") filozoficznej powieści Jedyne wyjście, rozpoczętej dwa lata wcześniej i nigdy nie ukończonej.
1934
Kończy ostatnią zachowaną sztukę, Szewców, którą zaczął pisać siedem lat wcześniej. Czyta Sklepy cynamonowe Bruno Schulza, które robią na nim "wstrząsające wrażenie".
1935
Publikuje swoje główne dzieło filozoficzne Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia, w nakładzie sześciuset egzemplarzy, z czego sprzedanych zostało dwanaście.
1936
Publikuje fragmenty swego głównego dzieła z zakresu krytyki kultury, Niemyte dusze, napisanego tegoż roku; uczestniczy w kongresie filozoficznym w Krakowie.
1937
Przygnębiony śmiercią Karola Szymanowskiego, Witkiewicz przepowiada, że umrze w czasie wojny, mając pięćdziesiąt cztery lata. Zaprasza do Zakopanego niemieckiego filozofa Hansa Corneliusa (z którym koresponduje od 1935 roku).
1938
Próbuje zorganizować Towarzystwo Teatru Niezależnego w Zakopanem i ma nadzieję na wystawienie Metafizyki dwugłowego cielęcia. Pisze trzyaktową sztukę Tak zwana ludzkość w obłędzie (zaginiona).
1939
Kończy Problem psycho-fizyczny. Z chwilą wybuchu II wojny światowej, 1 września zgłasza się do punktu mobilizacji, lecz z powodu wieku nie zostaje przyjęty. 5 września z Czesławą opuszcza Warszawę i wraz z uciekinierami, uchodzi przed nazistami, kieruje się na wschód. 18 września popełnia samobójstwo w leśnej wiosce Jeziory (obecnie Ukraina), na drugi dzień po sowieckim ataku na Polskę.